Ιβουπροφαίνη και θαλάσσια ρύπανση. Πώς τα φάρμακα επηρεάζουν τα φύκη και τα υδάτινα οικοσυστήματα.
Τι είναι η ιβουπροφαίνη
Η ιβουπροφαίνη -παράγωγο του Προπιονικού οξέως- είναι μια δραστική ουσία που ανήκει στην κατηγορία των Μη Στεροειδών Αντιφλεγμονωδών Φαρμάκων (ΜΣΑΦ). Πρόκειται για έναν από τους πιο διαδεδομένους φαρμακευτικούς παράγοντες παγκοσμίως, χάρη στην τριπλή της δράση: αναλγητική, αντιφλεγμονώδη και αντιπυρετική.
Η ιβουπροφαίνη λειτουργεί αναστέλλοντας τα ένζυμα της κυκλοοξυγενάσης (COX), συγκεκριμένα τα COX-1 και COX-2 και αυτή η αναστολή μειώνει τη σύνθεση των προσταγλανδινών, οι οποίες είναι ενώσεις που προκαλούν τον πόνο, την φλεγμονή.
Η ιβουπροφαίνη ενδείκνυται για την αντιμετώπιση του ήπιου έως μέτριου πόνου (κεφαλαλγία, πονόδοντος, δυσμηνόρροια), κατά των φλεγμονωδών καταστάσεων όπως αρθρίτιδα και μυοσκελετικοί πόνοι, αλλά και σε καταστάσεις πυρετού σε ενήλικες και παιδιά.
Στην ελληνική αγορά, η ιβουπροφαίνη αποτελεί τη βάση πολλών γνωστών σκευασμάτων, είτε ως μονοθεραπεία είτε σε συνδυασμό με άλλες ουσίες (π.χ. αποσυμφορητικά για το κρυολόγημα). Μερικά από τα πιο δημοφιλή σκευάσματα είανι τα: Algofren (δισκία, σιρόπι, γέλη), Nurofen (δισκία, μασητικά δισκία, εναιώρημα για παιδιά) και το Brufen (αναβράζοντα κοκκία, δισκία).
Λόγω της ευρείας χρήσης της, η ιβουπροφαίνη κατατάσσεται στα πλέον χρησιμοποιούμενα φάρμακα στην Ελλάδα, γεγονός που την καθιστά «δείκτη» της ανθρωπογενούς επιβάρυνσης των υδάτων.
Με ποιους μηχανισμούς εισέρχονται τα φάρμακα στο θαλάσσιο περιβάλλον και ο ρόλος της Ιβουπροφαίνης;
Το νερό αποτελεί ζωτικό πόρο και είναι δεδομένο πιά πως η ανθρώπινη δραστηριότητα υποβαθμίζει την ποιότητά του με τη χρήση των φαρμάκων ν’ αποτελεί μια πολύ σημαντική πηγή περιβαλλοντικής ρύπανσης. Μετά τη λήψη τους, τα φάρμακα αποβάλλονται από τον ανθρώπινο οργανισμό είτε ως αυτούσιες δραστικές ουσίες είτε ως μεταβολίτες, κυρίως μέσω των ούρων και των κοπράνων. Κατά συνέπεια, καταλήγουν στα αστικά λύματα τα οποία οδηγούνται στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων.
Οι τρέχουσες μέθοδοι επεξεργασίας λυμάτων είναι σχεδιασμένες για την απομάκρυνση στερεών υπολειμμάτων, οργανικών ρύπων και βακτηρίων (όπως π.χ. το Escherichia coli). Ωστόσο, δεν είναι πλήρως αποτελεσματικές στην εξάλειψη των φαρμακευτικών ουσιών με αποτέλεσμα, ένα μεγάλο μέρος των δραστικών ουσιών και των μεταβολιτών τους να καταλήγει στα ποτάμια και θάλασσες. Το φαινόμενο αυτό είναι τόσο έντονο, ώστε η ανάλυση των λυμάτων χρησιμοποιείται πλέον διεθνώς για την παρακολούθηση της κατανάλωσης εξαρτησιογόνων ουσιών στον γενικό πληθυσμό.
Σύμφωνα με την έκθεση OSMED 2024, η ιβουπροφαίνη είναι ένα από τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα και χρησιμοποιούμενα φάρμακα και λόγω αυτής της τεράστιας και συνεχούς κατανάλωσης, η ουσία θεωρείται «επίμονος ρύπος» (persistent contaminant) και χρησιμοποιείται ως δείκτης για τη μόλυνση των υδάτων.
Πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου της Πίζας αξιολόγησε τις επιδράσεις της ιβουπροφαίνης στο είδος του φυκιού Cymodocea nodosa, ένα είδος θαλάσσιου φανερόγαμου που θεωρείται «βιοδείκτης» ή «φύλακας» της υγείας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η έκθεση καταγράφει 10 φορές υψηλότερα επίπεδα ιβουπροφαίνης (από αυτά που ανιχνεύονται συνήθως στη θάλασσα) με την ιβουπροφαίνη να προκαλεί οξειδωτικό στρες, αναστέλλοντας τη φωτοσυνθετική δραστηριότητα του φυτού. στατεύουν το φυτό από τις ελεύθερες ρίζες.
Ένα θετικό εύρημα της μελέτης είναι ότι η ιβουπροφαίνη δεν φαίνεται να παρουσιάζει βιοσυσσώρευση στους ιστούς των φυτών. Ωστόσο, οι ειδικοί της οικοτοξικολογίας προειδοποιούν: η έκθεση σε αυτές τις μελέτες ήταν βραχυπρόθεσμη και δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η παρατεταμένη έκθεση, ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις, να επιφέρει μη αναστρέψιμες αλλαγές στο θαλάσσιο οικοσύστημα σε βάθος χρόνου.
Βιβλιογραφία
1. Bade R, Nadaraja D. et al. (2025). Early identification of the use of potent benzylbenzimidazoles (nitazenes) through wastewater analysis.
2. Menicagli V., Ruffini Castiglione M. et al. (2024). Stress responses of the seagrass Cymodocea nodosa to environmentally relevant concentrations of pharmaceutical ibuprofen. J Hazard Mater.
3. Li Y, Zhang J et al. (2016). Phytoextraction, phytotransformation and rhizodegradation of ibuprofen associated with Typha angustifolia.
4. Parolini, M. (2020). Toxicity of the non-steroidal anti-inflammatory drug (NSAID) ibuprofen to aquatic invertebrates: A review. Science of the Total Environment (ανασκόπηση για την επίδραση της ιβουπροφαίνης στα ασπόνδυλα).
5. Heckmann, L. H., et al. (2007). Chronic toxicity of ibuprofen to the freshwater cladoceran Daphnia magna. Ecotoxicology (μελέτη για τη χρόνια τοξικότητα σε οργανισμούς του γλυκού νερού).
6. Ziylan-Yavaş, A., & Ince, N. H. (2016). The occurrence and fate of anti-inflammatory and analgesic drugs in sewage and surface waters. Journal of Hazardous Materials (ανάλυση για την παρουσία αναλγητικών στα λύματα).
