«Φυσικό δεν σημαίνει ασφαλές»! H προειδοποίηση ενός καθηγητή Φαρμακολογίας.

«Αφού είναι φυσικό, δεν μπορεί να κάνει κακό!» Πρόκειται ίσως για την πιο διαδεδομένη και πιο επικίνδυνη παρανόηση στον χώρο της υγείας σύμφωνα με τον Pedro Zapater, καθηγητή Φαρμακολογίας στο Πανεπιστήμιο Miguel Hernández και πρόεδρο της Ισπανικής Εταιρείας Κλινικής Φαρμακολογίας.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο Zapater θυμίζει κάτι που ανατρέπει τη λογική της φράσης: μεγάλο μέρος των θανατηφόρων δηλητηρίων, όπως η στρυχνίνη ή η ρικίνη, προέρχεται από φυτά και σπόρους. Η φυσική προέλευση, δηλαδή, δεν λέει απολύτως τίποτα για την ασφάλεια μιας ουσίας.

Πού βρίσκεται το πρόβλημα

Το βασικό ζήτημα, εξηγεί, είναι ότι τα προϊόντα αυτά δεν περνούν από τους ίδιους ελέγχους ποιότητας και ασφάλειας με τα φάρμακα και συχνά δεν είναι γνωστό ούτε τι ακριβώς περιέχουν ούτε σε ποιες συγκεντρώσεις και από αυτή τη χαλαρότητα προκύπτουν τρεις διακριτοί κίνδυνοι:

• Επιμόλυνση. Δεν είναι σπάνιο τα σκευάσματα να επιμολύνονται από μύκητες ή άλλες ουσίες κατά την παρασκευή τους και συνήθως ο καταναλωτής δεν γνωρίζει το παραμικρό για τα μέτρα ασφάλειας και υγιεινής των εργαστηρίων.
• Άμεση τοξικότητα. Το ήπαρ και οι νεφροί αναλαμβάνουν τον μεταβολισμό και την αποβολή τους, ακριβώς όπως κάνουν και με τα φάρμακα και ακριβώς όπως με τα φάρμακα, αυτά τα όργανα μπορούν να υποστούν βλάβες!
• Αλληλεπιδράσεις. Μπορούν να μεταβάλουν τη δράση της αγωγής που ήδη λαμβάνει ένας ασθενής.

Ποια σκευάσματα κατονομάζει

Ο Ισπανός φαρμακολόγος αναφέρει τέσσερα δημοφιλή προϊόντα σε σχέση με τα οποία έχουν καταγραφεί τοξικές ηπατίτιδες ή σοβαρή νεφρική βλάβη: το συμπυκνωμένο εκχύλισμα πράσινου τσαγιού, ο κουρκουμάς σε υψηλές δόσεις, το kava και το γνωστό τοις πάσι βαλσαμόχορτο!

Η επισήμανση για το πράσινο τσάι δεν είναι δική του μεμονωμένη άποψη. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων, ήδη από το 2018, συνέδεσε τη λήψη κατεχινών από συμπληρώματα σε ποσότητες 800mg ημερησίως και άνω με περιστατικά ηπατικής βλάβης, ποσότητα που δεν προσεγγίζεται με το τσάι ως ρόφημα μεν αλλά προσεγγίζεται εύκολα δε με τα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα.

Ο μηχανισμός που τα κάνει επικίνδυνα σε σχέση με τα φάρμακα

Το πιο διδακτικό παράδειγμα είναι το βαλσαμόχορτο, γνωστό και ως υπερικό, το οποίο πολλοί λαμβάνουν για την αντικαταθλιπτική, αγχολυτική και καταπραϋντική του δράση, αλλά και για την αντιφλεγμονώδη, επουλωτική, αντιβακτηριακή & αντιική του δράση και όπως αντιλαμβανόμαστε, είναι τελείως διαφορετικό να λαμβάνει κανείς το εκχύλισμά του κανονικά (με την συγκέντρωση που προτάσει και η παραδοσιακή ιατρική) και άλλο σε μορφή συμπυκνωμένου εκχυλίσματος!

Το βαλσαμόχορτο ενισχύει τη δραστικότητα ενζύμων του κυτοχρώματος P450 στο ήπαρ, καθώς και της P-γλυκοπρωτεΐνης και το αποτέλεσμα είναι ότι άλλα φάρμακα μεταβολίζονται και αποβάλλονται ταχύτερα, με συνέπεια να χάνουν μέρος της δραστικότητας τους.

Στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν τεκμηριωθεί αποτυχίες αντισυλληπτικής αγωγής, μειωμένα επίπεδα ανοσοκατασταλτικών σε μεταμοσχευμένους ασθενείς και απορρύθμιση αντιπηκτικής αγωγής. Παράλληλα, σε συγχορήγηση με αντικαταθλιπτικά τύπου SSRI, υπάρχει κίνδυνος σεροτονινεργικού συνδρόμου.

Ένα βοτανικό σκεύασμα δηλαδή· δεν προστίθεται απλώς στη θεραπεία, ούτε μπορεί να την ενισχύει, το πιό σίγουρο είναι ότι την αλλάζει!

Το λάθος που γίνεται στο ιατρείο

Ο Zapater εντοπίζει και ένα δεύτερο πρόβλημα (καθαρά πρακτικό): οι ασθενείς συχνά παραλείπουν να αναφέρουν αυτά τα προϊόντα, επειδή δεν τα θεωρούν φάρμακα ή γιατί θεωρούν ότι ο γιατρός τους θα τα απορρίψει. Έτσι το ιστορικό του ασθενή καταγράφεται ως ελλιπές και η αλληλεπίδραση περνά απαρατήρητη … μέχρι να εκδηλωθεί.

Ιδιαίτερα ανησυχητική θεωρεί, τέλος, την προώθηση «ηπατοπροστατευτικών» και «νεφροπροστατευτικών» σκευασμάτων χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση. Πέρα από το ότι δεν προσφέρουν την προστασία που υπόσχονται, καλλιεργούν την ψευδαίσθηση ότι ο οργανισμός είναι θωρακισμένος και μπορεί κανείς να λαμβάνει οτιδήποτε άφοβα.

Τι ισχύει στην Ελλάδα

Το πλαίσιο στη χώρα μας είναι ανάλογο. Γνωρίζουμε ότι τα συμπληρώματα διατροφής δεν αδειοδοτούνται όπως τα φάρμακα· υπόκεινται σε γνωστοποίηση στον ΕΟΦ, διαδικασία που καταγράφει τη σύνθεση και τον υπεύθυνο κυκλοφορίας, χωρίς όμως να αξιολογεί κλινικά την αποτελεσματικότητα του προϊόντος.

Πρακτικά λοιπόν τι πρέπει να προσέχουμε

• Γνωστοποιούμε στον γιατρό μας ό,τι λαμβάνουμε: Βιταμίνες, βότανα, πρωτεΐνες, σκόνες γιατί όλα ανήκουν στο ιστορικό, ισότιμα με τα συνταγογραφούμενα φάρμακα!
• Προμηθευόμαστε τα σχετικά σκευάσματα μόνο από ελεγχόμενα σημεία, με γνωστό υπεύθυνο κυκλοφορίας και όχι από διαφημιστικές σελίδες χωρίς στοιχεία του παραγωγού και του διακινητή.
• Προσοχή στα συμπυκνωμένα εκχυλίσματα. Η απόσταση ανάμεσα στο ρόφημα και στο υψηλής συγκέντρωσης δισκίο είναι … τεράστια!
• Γνωρίστε τα σημεία ηπατικής βλάβης: έντονη κόπωση, ανορεξία, ναυτία, σκουρόχρωμα ούρα, κνησμός, ίκτερος. Σε τέτοια συμπτώματα απαιτείται άμεση διακοπή και άμεση ιατρική εκτίμηση!

Το ζητούμενο δεν είναι η δαιμονοποίηση των βοτάνων, τα οποία έχουν μακρά και χρήσιμη ιστορία. Είναι, απλώς, να αντιμετωπίζονται με τη σοβαρότητα που τους αναλογεί, δηλαδή, ως ουσίες με φαρμακολογική δράση.

Πηγές

• Europa Press / Infosalus, συνέντευξη του Pedro Zapater, προέδρου της Sociedad Española de Farmacología Clínica, 6 Σεπτεμβρίου 2026
• EFSA, Scientific opinion on the safety of green tea catechins, EFSA Journal, 2018.
• EMA / HMPC, Assessment report on Hypericum perforatum L., herba – αλληλεπιδράσεις μέσω επαγωγής του κυτοχρώματος P450 και της P-γλυκοπρωτεΐνης.
• ΕΟΦ, πλαίσιο γνωστοποίησης συμπληρωμάτων διατροφής και σύστημα αναφοράς ανεπιθύμητων ενεργειών.