Κολλαγόνο, τι δείχνουν οι μελέτες.

Μια χειρουργική τομή, ένα σπυράκι που πειράξαμε, ένα τραύμα από μια πτώση ή ατύχημα και το ερώτημα που ακολουθεί είναι σχεδόν πάντα το ίδιο: πώς θα επουλωθεί γρηγορότερα και πώς θα φανεί λιγότερο. Ανάμεσα στις απαντήσεις που κυκλοφορούν, το κολλαγόνο σε μορφή συμπληρώματος ακούγεται ως λογική, αφού πρόκειται για την ίδια πρωτεΐνη που ο οργανισμός χρησιμοποιεί για να κλείσει την πληγή, σωστά;

Η λογική όμως έχει ένα κενό: το κολλαγόνο είναι και η ουσία που παράγεται σε υπερβολική ποσότητα και με έντονη ροή μάλιστα στις πιο προβληματικές ουλές και το «περισσότερο κολλαγόνο» δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με «καλύτερη επούλωση».

Πώς επουλώνεται ένα τραύμα;

Το δέρμα μετά την οποιαδήποτε ουλή δεν αναγεννάται πανομοιότυπο και γι’ αυτό η ουλή δεν έχει ποτέ ακριβώς την όψη του γύρω δέρματος. Η διαδικασία εξελίσσεται σε τέσσερις φάσεις:

• Αιμόσταση: η διακοπή της αιμορραγίας μέσα στα πρώτα λεπτά.
• Φλεγμονώδης φάση: τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συρρέουν στην περιοχή και καθαρίζουν το τραύμα από υπολείμματα και πιθανά παθογόνα.
• Φάση πολλαπλασιασμού: μέσα σε λίγες ημέρες σχηματίζεται ο κοκκιώδης ιστός, πλούσιος σε ινοβλάστες, οι οποίοι συνθέτουν εντατικά κολλαγόνο τύπου III.
• Φάση αναδιαμόρφωσης: επί μήνες, το κολλαγόνο τύπου III αντικαθίσταται σταδιακά από κολλαγόνο τύπου I, ανθεκτικότερο, ενώ οι ίνες αναδιατάσσονται.

Το κολλαγόνο δηλαδή δεν είναι απλώς χρήσιμο· είναι απαραίτητο γιατί καμιά πληγή δεν κλείνει χωρίς αυτό. Όταν όμως, κατά τη φάση της αναδιαμόρφωσης, παραχθεί σε περίσσεια και με άτακτη διάταξη ινών, προκύπτουν οι υπερτροφικές και οι χηλοειδείς ουλές.

Τι γίνεται όμως όταν το λάβουμε δια του στόματος;

Πρέπει να ξέρουμε ότι ένα συμπλήρωμα κολλαγόνου δεν φτάνει αυτούσιο στο δέρμα. Πέπτεται όπως κάθε άλλη πρωτεΐνη και απελευθερώνει αμινοξέα και μικρά πεπτίδια, τα οποία κατανέμονται σε ολόκληρο τον οργανισμό.

Θεωρητικά, τα συστατικά αυτά μπορούν να διεγείρουν τον πολλαπλασιασμό των ινοβλαστών και έμμεσα την ενδογενή παραγωγή κολλαγόνου. Εργασία των Mistry και συνεργατών τους το 2024, έδειξε ακριβώς αυτό: πεπτίδια κολλαγόνου προήγαγαν την επανεπιθηλιοποίηση μέσω ενεργοποίησης της σηματοδότησης των ιντεγκρινών.

Τα κλινικά δεδομένα

Στον άνθρωπο η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Μια ανασκόπηση του 2025 συγκέντρωσε δοκιμές με επιθέματα και γέλες κολλαγόνου, καταγράφοντας ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε σύγκριση με τη συνήθη φροντίδα τραύματος. Άλλη μελέτη του 2019 σύγκρινε τοπική σκόνη κολλαγόνου με την κλασική συρραφή σε οκτώ εθελοντές: έξι από τα οκτώ τυποποιημένα τραύματα που έλαβαν κολλαγόνο είχαν κλείσει πλήρως στις τέσσερις εβδομάδες, με καλύτερα οργανωμένο κοκκιώδη ιστό στην ιστολογική εξέταση. Η μελέτη όμως χρηματοδοτήθηκε από τον κατασκευαστή της σκόνης και το δείγμα ήταν ελάχιστο!

Για τα συμπληρώματα από το στόμα, οι σοβαρότερες ενδείξεις προέρχονται από τραύματα που επουλώνονται δύσκολα, κυρίως τις κατακλίσεις. Τυχαιοποιημένη μελέτη του 2006 σε 89 ενοίκους μονάδων μακροχρόνιας φροντίδας έδειξε βελτίωση των δεικτών επούλωσης έπειτα από οκτώ εβδομάδες χορήγησης υδρολυμένου κολλαγόνου, έναντι εικονικού σκευάσματος. Νεότερη μελέτη του 2018 κατέληξε σε ανάλογο συμπέρασμα με το ίδιο μειονέκτημα: οι ερευνητές συνδέονταν με παρασκευαστή κολλαγόνου.

Το συμπέρασμα προφανω΄ς που προκύπτει είναι μετριοπαθές. Το κολλαγόνο ενδέχεται να υποστηρίζει την επούλωση, ιδίως σε ευάλωτους ανθρώπους με κακή θρέψη ή χρόνια τραύματα, δεν υπάρχει όμως μεγάλη και ανεξάρτητη μελέτη που να τεκμηριώνει ότι βελτιώνει συστηματικά κάθε τραύμα.

Τί γίνεται με μια ουλή που έχει ήδη σχηματιστεί;

Εδώ η απάντηση είναι ππιο σαφής: καμία μελέτη δεν δείχνει ότι το κολλαγόνο λαμβανόμενο από το στόμα ή σε κρέμα, βελτιώνει αισθητά την όψη παλαιών ουλών είτε αυτές προήλθαν από ακμή, από καισαρική τομή, ατυχήματα ή ραγάδες και προφανώς όποιο σκεύασμα το υπόσχεται … το υπόσχεται χωρίς αποδείξεις.

Τι βοηθά πραγματικά

Το κολλαγόνο κυκλοφορεί νόμιμα ως συστατικό συμπληρωμάτων διατροφής, δεν διαθέτει όμως κανέναν εγκεκριμένο ισχυρισμό υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: οι σχετικές αιτήσεις, τόσο για τις αρθρώσεις όσο και για το δέρμα, απορρίφθηκαν, επειδή ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας Τροφίμων δεν θεώρησε τεκμηριωμένη τη σχέση αιτίου-αποτελέσματος.

Αντιθέτως, εγκεκριμένο ισχυρισμό διαθέτει η βιταμίνη C, η οποία συμβάλλει στη φυσιολογική παραγωγή κολλαγόνου για τη φυσιολογική λειτουργία του δέρματος, όπως και ο ψευδάργυρος για τη διατήρηση της φυσιολογικής κατάστασης του δέρματος.

Πρακτικά, λοιπόν, η επούλωση υποστηρίζεται με τα εξής:

• Επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, που αποτελεί την πρώτη ύλη κάθε επιδιόρθωσης ιστού.
• Φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης C, απαραίτητης ως συμπαράγοντας στην υδροξυλίωση της προλίνης και της λυσίνης, χωρίς την οποία δεν σταθεροποιείται το μόριο του κολλαγόνου.
• Ψευδάργυρος, χαλκός και βιταμίνη A, που συμμετέχουν στην επιδιόρθωση του δέρματος.
• Διακοπή ή περιορισμός του καπνίσματος, καθώς η νικοτίνη προκαλεί αγγειοσύσπαση και μειώνει την οξυγόνωση του τραύματος.
• Αντηλιακή προστασία των πρόσφατων ουλών, ώστε να μη σκουρύνουν μόνιμα.

Το κολλαγόνο είναι αναντικατάστατο μέσα στον οργανισμό και πιθανός σύμμαχος όταν η επούλωση δυσκολεύει· δεν είναι ωστόσο μια «κόλλα» για ουλές. Αν μια πληγή επουλώνεται άσχημα ή μια ουλή εξελίσσεται με τρόπο που σας ανησυχεί, π.χ. κοκκινίζει, αυξάνεται ή επεκτείνεται πέρα από τα όρια του αρχικού τραύματος, η σωστή κίνηση δεν είναι το συμπλήρωμα αλλά η ιατρική εκτίμηση.

Πηγές

• Κανονισμός (ΕΕ) 379/2012 — άρνηση έγκρισης ισχυρισμού υγείας για το υδρολυμένο κολλαγόνο και τις αρθρώσεις.
• Κανονισμός (ΕΕ) 1154/2014 — άρνηση έγκρισης ισχυρισμού υγείας για πεπτίδια κολλαγόνου και την υγεία του δέρματος.
• Mistry K. et al. (2024), «Porcine-derived collagen peptides promote re-epithelialisation through activation of integrin signalling», Wound Repair and Regeneration.
• Szlachcikowska D. et al. (2025), «Current Insights and Future Directions in Scar Management and Skin Regeneration», International Journal of Molecular Sciences.
• Qureshi A. et al. (2019), «A Head-to-Head Comparison of Topical Collagen Powder to Primary Closure for Acute Full-Thickness Punch Biopsy-Induced Human Wounds: An Internally Controlled Pilot Study».
• Lee S.K. et al. (2006), «Pressure ulcer healing with a concentrated, fortified, collagen protein hydrolysate supplement: a randomized controlled trial».
• Sugihara F. et al. (2018), «Ingestion of bioactive collagen hydrolysates enhanced pressure ulcer healing in a randomized double-blind placebo-controlled clinical study», Scientific Reports.
• Κανονισμός (ΕΕ) 432/2012 — κατάλογος επιτρεπόμενων ισχυρισμών υγείας για βιταμίνη C και ψευδάργυρο.