Ιός του Δυτικού Νείλου 2026. Η 2η βαρύτερη περίοδος μετάδοσης στην ιστορία της ελληνικής επιτήρησης

Με την τελευταία εβδομαδιαία έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης, που δημοσιεύθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, η φετινή περίοδος μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου έπαψε να είναι απλώς μια «κακή χρονιά»: 290 εγχώρια κρούσματα και η μετάδοση συνεχίζεται …

Τι δείχνουν τα δεδομένα της 2ας Σεπτεμβρίου

Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, από την αρχή της περιόδου μετάδοσης του 2026 και έως τις 2 Σεπτεμβρίου έχουν διαγνωσθεί και δηλωθεί συνολικά 290 εγχώρια κρούσματα λοίμωξης. Από αυτά, τα 199 (68,6%) παρουσίασαν εκδηλώσεις στο κεντρικό νευρικό σύστημα με τη μορφή εγκεφαλίτιδας, μηνιγγίτιδας ή οξείας χαλαρής παράλυσης, ενώ τα υπόλοιπα 91 (31,4%) είχαν ήπια εικόνα ή καθόλου νευρολογικές εκδηλώσεις.

Μόνο μέσα στην τελευταία εβδομάδα αναφοράς προστέθηκαν 58 νέα κρούσματα και πέντε νέοι θάνατοι, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των θανόντων της περιόδου στους 24. Όλοι ήταν ηλικίας άνω των 65 ετών, με διάμεση ηλικία τα 83 έτη και εύρος από 66 έως 92, μια κατανομή που από μόνη της περιγράφει το προφίλ κινδύνου.

Γεωγραφικά, κρούσματα έχουν καταγραφεί σε 69 δήμους, σε 20 περιφερειακές ενότητες και σε έξι Περιφέρειες: Αττικής, Θεσσαλίας, Κεντρικής Μακεδονίας, Πελοποννήσου, Στερεάς Ελλάδας και Κρήτης. Η Αττική συγκεντρώνει ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία του ιού, με τον ΕΟΔΥ να έχει χαρακτηρίσει δεκαεπτά δήμους ως υψηλού κινδύνου για την τρέχουσα περίοδο και να επικαιροποιεί τον σχετικό κατάλογο στις 4 Σεπτεμβρίου.

Η σύγκριση με τα προηγούμενα έτη

Η πραγματική διάσταση της φετινής κατάστασης διαφαίνεται μόνο σε αντιπαραβολή των 16 ετών επιτήρησης που δημοσιεύει ο ΕΟΔΥ. Η βαρύτερη περίοδος παραμένει εκείνη του 2018, με 317 κρούσματα και 51 θανάτους· ακολουθούν το 2022 με 286 κρούσματα, το 2010 με 262 και το 2024 με 220.

Η περσινή περίοδος, αντιθέτως, ήταν από τις ηπιότερες της τελευταίας δεκαετίας, με 96 κρούσματα και εννέα θανάτους. Επομένως, το 2026 δεν είναι απλώς αυξημένο· είναι περίπου τριπλάσιο του 2025 και ήδη, στις αρχές Σεπτεμβρίου, υψηλότερο από κάθε άλλη χρονιά πλην του 2018.

Δύο επισημάνσεις χρειάζονται εδώ, ώστε οι αριθμοί να διαβαστούν σωστά. Πρώτον, η περίοδος δεν έχει κλείσει: ο ΕΟΔΥ σημειώνει ότι τα κρούσματα κορυφώνονται συνήθως από τα μέσα Αυγούστου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου, οπότε το τελικό άθροισμα της περιόδου 2026 θα είναι μεγαλύτερο. Δεύτερον, η θνητότητα επί των δηλωθέντων κρουσμάτων παραμένει προς το παρόν χαμηλότερη από εκείνη του 2018 (8,3% έναντι 16,1%) εύρημα που πιθανότατα αντανακλά και την εντατικοποίηση της διαγνωστικής επιτήρησης, καθώς όσο περισσότερα ήπια περιστατικά ανιχνεύονται, τόσο μικρότερο εμφανίζεται το ποσοστό των θανάτων.

Γιατί η πρόληψη είναι το μόνο διαθέσιμο μας εργαλείο

Ο ιός μεταδίδεται με το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού, κυρίως του γένους Culex, του «κοινού» κουνουπιού που τσιμπά από το σούρουπο έως και την αυγή. Τα πτηνά αποτελούν τη φυσική δεξαμενή του ιού, ενώ ο άνθρωπος και τα άλλα θηλαστικά είναι αδιέξοδοι ξενιστές: η ιαιμία τους είναι πολύ χαμηλή για να μολύνει νέο κουνούπι, γι’ αυτό και δεν υπάρχει μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Το 80% των μολυνθέντων παραμένει τελείως ασυμπτωματικό και περίπου το 20% εμφανίζει γριπώδη συνδρομή με πυρετό, κεφαλαλγία, μυαλγίες, ενίοτε γαστρεντερικά συμπτώματα, εξάνθημα ή λεμφαδενοπάθεια, ενώ λιγότεροι από ένας στους εκατό αναπτύσσουν τη σοβαρή, νευροδιεισδυτική μορφή. Ο χρόνος επώασης κυμαίνεται από δύο έως και δεκατέσσερις ημέρες.

Το κρίσιμο για τον επαγγελματία υγείας είναι το εξής: δεν υπάρχει ειδική αντιική θεραπεία και δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για τον άνθρωπο. Η αντιμετώπιση των σοβαρών περιστατικών είναι αμιγώς υποστηρικτική. Όλο δηλαδή το βάρος της προστασίας μετατοπίζεται στην αποφυγή του τσιμπήματος και εκεί ακριβώς το φαρμακείο δεν είναι απλώς σημείο πώλησης, αλλά το πλησιέστερο σημείο συμβουλευτικής για τον πληθυσμό που κινδυνεύει περισσότερο.

Τα εντομοαπωθητικά στον πάγκο: τι διαφοροποιεί τις δραστικές ουσίες

Η DEET (Ν,Ν-διαιθυλο-m-τολουαμίδιο) παραμένει η ουσία αναφοράς με επιστημονική τεκμηρίωση δεκαετιών πίσω της η οποία απαντάται σε σκευάσματα διαφόρων περιεκτικοτήτων και αυτό που καθορίζει η περιεκτικότητα δεν είναι η ένταση της απωθητικής δράσης αλλά η διάρκειά της· ένα προϊόν με 30% περιεκτικότητα δεν απομακρύνει περισσότερα κουνούπια από ένα άλλο περιεκτικότητας 10%, απλώς παρατείνει το διάστημα κάλυψης. Η παράταση αυτή, ωστόσο, δεν είναι απεριόριστη, καθώς για σκευάσματα πέραν του 50% περίπου περιεκτικότητας ο χρόνος προστασίας παύει να αυξάνεται ουσιωδώς, με αποτέλεσμα οι πολύ υψηλές περιεκτικότητες να επιβαρύνουν το δέρμα χωρίς αντίστοιχο όφελος και εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε δύο σημαντικά ζητήματα: 1ον η DEET προσβάλλει τα πλαστικά και τις συνθετικές ίνες και 2ον παραμένει μια από τις πλέον ερεθιστικές δραστικές ουσίας της κατηγορίας αυτής.

Η ικαριδίνη (icaridin ή picaridin, KBR 3023) σε συγκέντρωση 20% δίνει συγκρίσιμη προστασία με ισοδύναμη DEET, χωρίς την οσμή και χωρίς τη φθορά στα πλαστικά, με καλύτερη δερματική ανοχή και γι’ αυτό και είναι συχνά η ευκολότερη σύσταση για καθημερινή, παρατεταμένη χρήση.

Το IR3535 έχει ηπιότερο προφίλ και μικρότερη διάρκεια δράσης, αποτελώντας τη συνήθη επιλογή για ευαίσθητο δέρμα και για ομάδες όπου προτιμάται η μεγαλύτερη ασφάλεια.

Το PMD ή citriodiol (p-menthane-3,8-diol), προερχόμενο από το Corymbia citriodora, είναι το μοναδικό «φυτικής προέλευσης» απωθητικό με ουσιαστική τεκμηρίωση αποτελεσματικότητας. Τα αιθέρια έλαια τύπου σιτρονέλας, αντιθέτως, δίνουν προστασία που συνήθως δεν ξεπερνά τη μία ώρα και δεν επαρκούν σε συνθήκες ενεργού κυκλοφορίας του ιού (σημείο που αξίζει να διευκρινίζεται όταν ζητούνται «φυσικές λύσεις».

Σε κάθε περίπτωση, τα ηλικιακά όρια και οι συχνότητες επανάληψης διαφέρουν ανά σκεύασμα και ορίζονται στην εγκεκριμένη σήμανση του προϊόντος, η οποία υπερισχύει κάθε γενικής σύστασης.

Οι λεπτομέρειες που συνήθως παραλείπονται

• Η σειρά εφαρμογής με το αντηλιακό έχει σημασία: πρώτα το αντηλιακό, αναμονή περίπου είκοσι λεπτών και μετά το απωθητικό. Επειδή το απωθητικό μειώνει αισθητά τον δείκτη προστασίας, τα συνδυασμένα σκευάσματα «αντηλιακό + απωθητικό» θα ήταν καλό ν’ αποφεύγονται.
• Η χρονική στόχευση μετράει εξίσου. Καθώς το Culex δραστηριοποιείται κυρίως από το απόγευμα ως και την αυγή, η προστασία πρέπει να είναι απόλυτα συνεπής κατά τις βραδινές ώρες.
• Η περμεθρίνη εφαρμόζεται σε ρούχα, σκηνές και εξοπλισμό, ποτέ στο δέρμα, ενώ οι σήτες, οι κουνουπιέρες, ο κλιματισμός ή ο ανεμιστήρας και τα μακριά, ανοιχτόχρωμα ρούχα παραμένουν μέτρα με πραγματική αποτελεσματικότητα.
• Τέλος, η εξάλειψη των στάσιμων νερών είναι η μόνη παρέμβαση που μειώνει τον ίδιο τον πληθυσμό του διαβιβαστή: γλάστρες, πιατάκια, λάστιχα, ταράτσες, φρεάτια και δεξαμενές ελέγχονται και αδειάζονται συχνά, ενώ οι αγωγοί εξαερισμού των βόθρων καλό θα ήταν να καλύπτονται με σήτα.

Πότε ο πελάτης του φαρμακείου πρέπει να παραπεμφθεί

Ο συνδυασμός πυρετού με έντονη κεφαλαλγία, αυχενική δυσκαμψία, σύγχυση ή αποπροσανατολισμό, τρόμο, αστάθεια βάδισης, σοβαρή μυϊκή αδυναμία ή διαταραχές όρασης, σε άτομο άνω των πενήντα ετών ή ανοσοκατεσταλμένο, που διαμένει ή επισκέφθηκε πρόσφατα περιοχή με καταγεγραμμένη κυκλοφορία του ιού, απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση και όχι διαχείριση από το φαρμακείο.

Οι εβδομαδιαίες εκθέσεις του ΕΟΔΥ εκδίδονται κάθε Τετάρτη και περιλαμβάνουν τον επικαιροποιημένο κατάλογο των δήμων με καταγεγραμμένα κρούσματα, χρήσιμο εργαλείο για κάθε φαρμακείο που θέλει να ξέρει αν βρίσκεται σε περιοχή ενεργού μετάδοσης. Ο ΕΟΔΥ, πάντως, τονίζει ότι οι περιοχές στις οποίες θα κυκλοφορήσει ο ιός τις επόμενες εβδομάδες δεν μπορούν να προβλεφθούν με ασφάλεια, γι’ αυτό και συστήνει τη λήψη ατομικών μέτρων σε ολόκληρη την επικράτεια, καθ’ όλη την περίοδο κυκλοφορίας των κουνουπιών.

Πηγές

• 1. ΕΟΔΥ. Εβδομαδιαία έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης της λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου, Ελλάδα, 02/09/2026.
• 2. ΕΟΔΥ. Ιός Δυτικού Νείλου — Γενικές πληροφορίες, επιδημιολογικά δεδομένα 2010–2025, ερωτήσεις και απαντήσεις (τελευταία ενημέρωση 09/2026).
• 3. ΕΟΔΥ. Δελτίο Τύπου «Έντονη κυκλοφορία του ιού Δυτικού Νείλου – Προφυλαχθείτε από τα κουνούπια», 21/08/2026.
• 4. ΕΟΔΥ. Ιός Δυτικού Νείλου — «Επηρεαζόμενες» και «υψηλού κινδύνου» περιοχές, 04/09/2026.
• 5. ECDC. West Nile virus infection — Factsheet and seasonal surveillance.
• 6. CDC. West Nile Virus — Clinical features, prevention and insect repellent use.